\documentclass[a4paper,12pt]{article} \usepackage{polski} \usepackage{indentfirst} \usepackage[utf8]{inputenc} \usepackage[colorlinks,urlcolor=blue,linkcolor=black]{hyperref} \usepackage{anysize} %\usepackage{framed} \usepackage{graphicx} \usepackage{deferredfootnotes} \marginsize{2.5cm}{2.5cm}{3cm}{3cm} \clubpenalty 10000 \widowpenalty 10000 \brokenpenalty 10000 \sloppy \hypersetup{ pdftitle={Zasady praktykowania zazen}, pdfauthor={Z języka japońskiego przełożył H\=ojun}, pdfcreator={mahajana.net}, } \setcounter{secnumdepth}{0} % poziom numerowania sekcji (0 - numerowanie wy³±czone) \setcounter{tocdepth}{1} % max. poziom sekcji umieszczanych w~spisie tre¶ci \let\_=\dywiz \begin{document} \begin{center} {\Huge Zasady praktykowania zazen \par} \bigskip z języka japońskiego przełożył H\=ojun \end{center} \section{Od tłumacza} Autorem tekstu najprawdopodobniej jest mistrz chan Zhanglu Zongyi (jap.~Ch\=oro S\=osaku, daty narodzin i~śmierci nieznane, przełom XI i~XII w.) Zasady praktykowania zazen stanowią część tekstu pt. \emph{Czyste reguły ogrodów chan} (chiń.~\emph{Chanyuan qinggui}, jap.~\emph{Zen'en shingi}), powstałego w~latach 1101--1103. \emph{Czyste reguły ogrodów chan} jest zbiorem zasad obowiązujących w~klasztorach chan i~jest obecnie najstarszym tekstem traktującym o~tym zagadnieniu. W~części opiera się on na znacznie wcześniejszym tekście pt. \emph{Czyste reguły Baizhanga} (chiń.~\emph{Baizhang qinggui}, jap.~\emph{Hyakuj\=o shingi}), którego autorem jest Baizhang Huaihai (jap.~Hyakuj\=o Ekai) (720--814), mistrz chan z~okresu panowania dynastii Tang. Baizhang był trzecim patriarchą zen licząc od szóstego patriarchy Huinenga i~tym samym ósmym spadkobiercą nauk licząc od Bodhidharmy. Był pierwszym, który stworzył i~opracował szczegółowe zasady funkcjonowania klasztorów chan w~Chinach. \bigskip \centerline{* * *} \bigskip Bodhisattwa ćwiczący się w~Mądrości\deferredfootnotemark[1] przede wszystkim powinien wzbudzić w~sobie umysł Wielkiego Współczucia\deferredfootnotemark[2] i~złożyć Wielkie Ślubowanie [wyzwolenia wszystkich istot]\deferredfootnotemark[3]. Powinien praktykować z~zapałem \emph{sam\=adhi}\deferredfootnotemark[4] i~ślubować przewieść [na brzeg nirwany]\deferredfootnotemark[5] wszystkie istoty nie poszukując wyzwolenia jedynie dla siebie samego. Odrzuć wszelkie przywiązania i~zatrzymaj wszelkie sprawy. Bądź jednym umysłem-i-ciałem. Pij i~jedz w~umiarkowanych ilościach~--- ani nazbyt dużo ani nazbyt mało. Zadbaj też o~to, aby twój sen nie był ani za krótki ani za długi. Do praktyki zazen [wybierz] spokojne miejsce. Rozłóż w~nim grubą matę do siedzenia. Twa szata i~pas powinny być luźne lecz starannie ułożone. Następnie usiądź w~pozycji pełnego złożenia nóg\deferredfootnotemark[6]~--- najpierw chwyć prawą stopę i~połóż ją na lewym udzie [a następnie] lewą stopę na prawym udzie. Możesz również przyjąć pozycję połowicznego złożenia nóg\deferredfootnotemark[7]~--- chwyć tylko lewą stopę kładąc ją na prawym udzie. Połóż teraz prawą dłoń na [podeszwie] lewej stopy, a~następnie połóż lewą dłoń na wierzchniej części prawej dłoni, tak aby kciuki obydwu dłoni nieznacznie się stykały. Stopniowo prostuj swe ciało wyciągając je [lekko] do przodu. Wykonaj kilka ruchów na lewo i~prawo aż twoje ciało znajdzie się we właściwej, wyprostowanej pozycji. Nie odchylaj się ani na lewo ani na prawo, w~przód ani w~tył. [Wyciągnij] biodra i~kręgosłup oraz czubek głowy tak, by się na sobie opierały i~kształtem swym przypominały stupę\deferredfootnotemark[8]. Nie prostuj za bardzo ciała, by twój oddech nie był ściśnięty i~nienaturalny. Uszy powinny znajdować się w~jednej linii z~ramionami, a~nos w~jednej linii z~pępkiem. Język oprzyj o~górne podniebienie. Wargi i~zęby niech będą złączone. Oczy powinny być lekko otwarte tak, aby uniknąć poczucia senności i~otępienia. Jeśli wejdziesz w~\emph{sam\=adhi} jego moc będzie niezrównana. Niegdyś żył pewien znamienity mnich, który zawsze wchodził w~\emph{sam\=adhi} przy otwartych oczach. Również nie tak dawno Yuantong\deferredfootnotemark[9], mistrz chan z~klasztoru Fayunsi, karcił [tych, którzy trzymali] zamknięte oczy podczas zazen wyzywając ich od ,,demonów z~jaskini Czarnej Góry''\deferredfootnotemark[10]. Tkwi w~tych słowach głębokie znaczenie. Ci, którzy osiągnęli [Drogę] powinni o~tym wiedzieć. Przyjąwszy właściwą pozycję ciała i~zharmonizowawszy oddech uwolnij [wypychając do przodu] podbrzusze [wypuszczając z~niego powietrze]. Nie myśl ani o~dobru ani o~złu. Kiedy pojawi się myśl, bądź jej świadom. Będąc jej świadom, ta [rychło] zniknie. Jeśli będziesz kontynuował w~ten sposób i~zapomnisz o~wszelkich uwarunkowaniach staniesz się jednym [ze wszystkim]. Oto jest istota zazen. Zazen jest bramą Dharmy spokoju i~radości, ale wiele osób zapada na [różnego rodzaju] choroby, a~dzieje się tak dlatego, że nienależycie troszczą się o~własny umysł\deferredfootnotemark[11]. Jeśli we właściwy sposób pojmiesz to znaczenie, [będziesz miał poczucie, że] cztery wielkie elementy\deferredfootnotemark[12] są lekkie i~uspokojone, umysł jest świeży i~wnikliwy, myśl właściwa i~jasna\deferredfootnotemark[13]. Wypełniwszy umysł smakiem Dharmy będziesz czysty i~radosny. Jeśli już osiągnąłeś przebudzenie jesteś niczym smok panujący nad [żywiołem] wody\deferredfootnotemark[14], niczym tygrys wstępujący na górę\deferredfootnotemark[15]. Jeśli jeszcze nie osiągnąłeś przebudzenia [jesteś jak ten co] na darmo [próbuje] rozniecić ogień wystawiając go na podmuch wiatru. Praktykuj jedynie w~zgodzie z~własnym umysłem. Ten cię nie zwiedzie. Im dalej będziesz na Drodze tym częściej napotkasz demony\deferredfootnotemark[16]~--- raz będziesz podążał w~dobrym, raz w~odwrotnym kierunku. Jeśli jednak urzeczywistnisz właściwą uważność, żadne z~nich nie staną ci na przeszkodzie. Podobnie, \emph{Sutra Siurangama}\deferredfootnotemark[17], \emph{Wielkie wstrzymanie i~wgląd} Tiantai'a\deferredfootnotemark[18] czy \emph{Znaczenie praktyki-i-przebudzenia} Gu{\=\i}f\=enga\deferredfootnotemark[19] szczegółowo wyjaśniają [te] demoniczne czyny. Musisz [dobrze] poznać [dzięki ich lekturze] stany, na które wcześniej nie byłeś gotów. Kiedy zakończysz zazen stopniowo poruszaj swym ciałem i~wstań powoli, nie gwałtownie. Po tym jak opuścisz \emph{sam\=adhi} pośród wszystkich czynności [jakie wykonujesz], przez cały czas za pomocą zręcznych środków podtrzymuj i~chroń moc tego stanu niczym matka opiekująca się swym niemowlęciem, a~wówczas siła skupienia z~łatwością dojrzeje. [W praktyce zen] [przekroczenie] pojedynczej bramy \emph{sam\=adhi} jest najważniejszym, nie cierpiącym zwłoki zadaniem. Jeśli twój umysł nie będzie spoczywał spokojnie w~zazen, w~tym [kluczowym] momencie wpadniesz w~pomieszanie. W~związku z~tym zostało powiedziane: ,,Aby odnaleźć perłę [leżącą na dnie morza], musisz [najpierw] uspokoić fale. Jeśli woda będzie wzburzona trudno będzie ją wyłowić''. [Jeśli] spokojna woda stanie się czysta i~przejrzysta, klejnot umysłu sam naturalnie się ukaże. Dlatego w~\emph{Sutrze Doskonałego Przebudzenia}\deferredfootnotemark[20] jest napisane: ,,Niczym niesplamiona i~nieskazitelna mądrość pojawia się z~\emph{sam\=adhi}''. W~\emph{Sutrze Lotosu} [natomiast]: ,,W odosobnionym miejscu skup swój umysł i~spoczywaj w~spokoju, niewzruszony na podobieństwo Góry Sumeru\deferredfootnotemark[21]''. Wiedz zatem, że aby przekroczyć to co zwykłe i~przekroczyć to co święte konieczne jest spełnienie warunku, jakim jest spokój. Umieranie siedząc i~umieranie stojąc zależy od mocy twojego \emph{sam\=adhi}. [Nawet jeśli] całe swe życie poświęcisz praktyce istnieje niebezpieczeństwo porażki. Cóż poczniesz, kiedy~--- odkładając na później [praktykę zazen]~--- przyjdzie ci stanąć twarzą w~twarz z~karmą? Dlatego przodkowie zwykli mawiać: ,,Kiedy nie ma mocy \emph{sam\=adhi} [nie pozostaje Ci nic innego jak] uniżenie skłonić się u~wrót śmierci''. Ze spuszczonym wzrokiem powrócisz załamany, by jak wcześniej błądzić bez celu [w świecie narodzin-i-śmierci]. Mym głębokim pragnieniem jest, wszyscy moi współbracia zen, abyście recytowali ten tekst wielokrotnie\deferredfootnotemark[22] i~abyście osiągnęli prawdziwe przebudzenie, przynosząc pożytek zarówno sobie jak i~innym istotom. % przypisy \deferredfootnote[1]{Skr.~\emph{praj\~n\=a}, chiń.~\emph{bore}, jap.~\emph{hannya}. Świadomość ostatecznej równości wszystkich zjawisk, przekraczająca wszelkie przeciwieństwa.} \deferredfootnote[2]{Skr.~\emph{mah\=a-karu\d{n}\=a}; chiń.~\emph{dabei xin}, jap.~\emph{daihi shin}.} \deferredfootnote[3]{Skr.~\emph{pra\d{n}idhi}, chiń.~\emph{hong shiyuan}, jap.~\emph{gu seigan}.} \deferredfootnote[4]{Chiń.~\emph{chanding}, jap.~\emph{zammai}.} \deferredfootnote[5]{W nomenklaturze buddyjskiej często porównuje się nieskończony cykl narodzin i~śmierci (skr. \emph{sa\d{m}s\=ara}, chiń.~\emph{lunhui}, jap.~\emph{rinne}) do tego brzegu (skt. \emph{ap\=ara}, chiń.~\emph{cian}, jap.~\emph{shigan}), który przekraczając dosięgamy przeciwległego brzegu (skr. \emph{pra}, chiń.~\emph{bi'an}, jap.~\emph{higan}), co jest równoznaczne z~osiągnięciem \emph{nirv\=a\d{n}y}.} \deferredfootnote[6]{Skr.~\emph{padma-\=asana}, chiń.~\emph{jie jiafu zuo}, jap.~\emph{kekka fuza}. Potocznie nazywana również ,,pozycją pełnego lotosu''.} \deferredfootnote[7]{Chiń.~\emph{banjia fuzuo}, jap.~\emph{hanka fuza}. Potocznie nazywana również ,,pozycją pół-lotosu''.} \deferredfootnote[8]{Skr.~\emph{st\=upa}, chiń.~\emph{futu}, jap.~\emph{futo}. Termin używany jest również w~znaczeniu ,,budda''.} \deferredfootnote[9]{Chiń.~Fayun Yuantong jap.~H\=oun Enz\=u (1027--1090).} \deferredfootnote[10]{Skr.~\emph{k\d{r}\d{s}\d{n}a-parvata}, chiń.~\emph{heishan}, jap.~\emph{kokuzan}. Miejsce w~samym środku Góry Sumeru, do którego nie dochodzi nigdy światło promieni słonecznych ani blask księżyca interpretowane również jako najniższy stan świadomości.} \deferredfootnote[11]{Zaniedbują wskazówki, na które należy zwrócić uwagę praktykując zazen.} \deferredfootnote[12]{Żywioł ziemi, wody, ognia i~powietrza.} \deferredfootnote[13]{Chiń.~\emph{zhengnian fenming}, jap.~\emph{sh\=onen bunmy\=o}. Właściwa uwaga z~jasnym wglądem będące rezultatem praktyki zazen podczaas której umysł doświadcza doskonałego spokoju i~głębokiego wglądu.} \deferredfootnote[14]{Kiedy smok zetknie się z~wodą jest w~stanie użyć jej wszystkich możliwości. Może spowodować, że nagle zaczną zbierać się chmury, panować nad żywiołem wiatru i~wywoływać burze, które wznoszą go do nieba. Por. \emph{Zapiski Błękitnej Skały} (chiń.~\emph{Biyan lu}, jap.~\emph{Hekigan roku}), k\=oan ósmy (,,Brwi Cuiyana'').} \deferredfootnote[15]{Kiedy tygrys przebywa w~górach posiada niewyobrażalną siłę. Staje się zwierzęciem pełnym majestatu, do którego nikt nie jest w~stanie się zbliżyć. Por. \emph{Zapiski Błękitnej Skały} (chiń.~\emph{Biyan lu}, jap.~\emph{Hekigan roku}), k\=oan ósmy (,,Brwi Cuyana'').} \deferredfootnote[16]{Skr.~\emph{m\=ara}, chiń.~\emph{mo}, jap.~\emph{ma}. Termin ten dosłownie oznacza ,,niszczyć'', zabijać''. \emph{M\=ara} jest władcą demonów szóstego nieba sfery pragnień. Zwyczajnie terminem tym określa się przeszkody na drodze do oświecenia.} \deferredfootnote[17]{Chiń.~\emph{Shoulengyan Jing}, jap.~\emph{Shury\=ogon ky\=o}. Sutra, skierowana do Drdhamati, omawia technikę medytacyjną nazywaną Ś\=ura\d{m}gama i~jej cudowne moce.} \deferredfootnote[18]{Tiantai Zhyi (jap.~Tendai Chigi) (538--597). Założyciel szkoły \emph{tientai} (jap.~\emph{tendai}) w~Chinach. Zhiyi znany był m.in. z~tego, że był pierwszym badaczem w~historii chińskiego buddyzmu, który usystematyzował nauki buddyjskie, po to aby wyjaśnić rzekomo sprzeczne w~nich doktryny. Uważany jest także za pierwszego, który w~znacznym stopniu odszedł od tradycji indyjskiej tworząc typowo chiński charakter buddyzmu. Zostawił po sobie obszerne komentarze m.in. do \emph{Sutry Lotosu} i~jest autorem takich dzieł jak \emph{Wielkie wstrzymanie i~wgląd} (chiń.~\emph{Mohe zhiguan}, jap.~\emph{Maha shikan}) będący podstawowym tekstem omawiającym medytację w~szkole \emph{tientai} czy \emph{Sześć cudownych bram Dharmy} (chiń.~\emph{Liu miaofamen}, jap.~\emph{Oku my\=o h\=omon}).} \deferredfootnote[19]{Jap.~Keih\=o. Monastyczny tytuł Z\=ongmì (jap.~Sh\=umitsu) (780–841).} \deferredfootnote[20]{Chiń.~\emph{Yuanjue jing}, jap.~\emph{Engakuky\=o}. Chińska sutra, która została prawdopodobnie napisana na początku VIII w. n.e. Jest podzielona na dwanaście rozdziałów, które tworzą serię dialogów dotyczących praktyki medytacji. W~tekście poruszone są takie zagadnienia jak znaczenie i~przyczyna niewiedzy, natychmiastowe i~stopniowe osiągnięcie przebudzenia czy wrodzona natura buddy. Sutra służyła rozwianiu tych wątpliwości pośród pierwszych adeptów szkoły chan. Tekst cieszył się dużą popularnością w~szkole chan w~okresie panowania dynastii Song a~jego fragmenty często gościły w~licznych antologiach z~tamtego okresu. Cytowany fragment pochodzi z 8 rozdziału tej sutry pt. ,,Bodhisattwa Głos Postrzegania''.} \deferredfootnote[21]{Skr.~\emph{Sumeru-k\=u\d{t}a}, chiń.~\emph{Xumi shan}, jap.~\emph{Shumi sen}. Według kosmologii buddyjskiej, olbrzymia góra stanowiąca środek wszechświata. Cytowany fragment pochodzi z 14 rozdziału ,,Sutry Lotosu'' pt. ,,Łatwość w praktyce''.} \deferredfootnote[22]{Dosłownie: ,,trzykrotnie''.} \vfill \parindent 0pt \setbox0=\hbox{\includegraphics[scale=0.3]{ttd-logo.jpg}} \advance\hsize by -\wd0 \advance\hsize by -0.5cm \setbox1=\vbox{ \parskip 2ex \small Projekt \href{http://ttd.mahajana.net}{Tłumaczenia Tekstów Dharmy -- ,,Kumarajiva''}\\ Tekst nr 8, publikacja lipiec 2013 Tekst objęty licencją \includegraphics[scale=0.5]{by-sa.png} \href{http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/} {Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0)} Skład wykonano w~systemie \href{http://www.latex-project.org/}{\LaTeXe} Tekst dostępny na stronie \href{http://mahajana.net}{www.mahajana.net} } \advance\hsize by \wd0 \advance\hsize by 0.5cm \setbox3=\hbox{\vbox{ \vskip 5pt% \hbox{% \hskip 0.1cm% \vbox to 4cm{\hbox{\usebox0}\vfill}% \hskip 0.1cm% \vbox to 4cm{\hbox{\usebox1}\vfill}% \hskip 0.1cm% }% \vskip 5pt% }} \def\framedhbox#1#2{ \dimen0=\wd#1 % pude³ko \dimen1=\ht#1 % \dimen2=#2 % grubo¶æ ramki \advance\dimen0 by 2\dimen2% \hrule width \dimen0 height \dimen2% \vrule width \dimen2 height \dimen1% \copy#1% \vrule width \dimen2 height \dimen1% \hrule width \dimen0 height \dimen2% } \framedhbox{3}{0.5pt} \end{document}